سومالی لند کجاست و چطور اسرائیل سومالی لند را به رسمیت شناخت ؟

سومالی‌لند منطقه‌ای در شمال سومالی است که سال‌هاست خود را یک کشور مستقل می‌داند، اما در نظام بین‌الملل به رسمیت شناخته نشده و همین موضوع آن را به یک گره سیاسی مهم تبدیل کرده است.

پویامگ | اقدام اخیر اسرائیل در شناسایی سومالی‌لند باعث شد این منطقه بار دیگر در کانون توجه سیاسی و امنیتی قرار بگیرد و بحث‌های گسترده‌ای درباره پیامدهای منطقه‌ای آن شکل بگیرد.

موقعیت جغرافیایی و اهمیت راهبردی سومالی‌لند

سومالی‌لند در جنوب خلیج عدن و در شاخ آفریقا قرار دارد؛ منطقه‌ای که یکی از مسیرهای اصلی تجارت جهانی و ارتباطی میان آفریقا، خاورمیانه و دریای سرخ به شمار می‌رود.

این منطقه از شمال غرب با جیبوتی، از غرب و جنوب با اتیوپی و از شرق با سومالی هم‌مرز است و مرکز سیاسی آن شهر هرجیسا محسوب می‌شود. دسترسی غیرمستقیم به آب‌های آزاد، اهمیت آن را برای بازیگران منطقه‌ای افزایش داده است.

پیشینه تاریخی جدایی از سومالی

ریشه ادعای استقلال سومالی‌لند به دوران استعمار بازمی‌گردد؛ زمانی که این منطقه با عنوان «سومالی‌لند بریتانیا» شناخته می‌شد و پس از استقلال در سال ۱۹۶۰ با سومالی جنوبی متحد شد.

در سال ۱۹۹۱ و پس از فروپاشی دولت مرکزی سومالی، قبایل شمالی اعلام جدایی کردند. از آن زمان تاکنون، سومالی‌لند دارای دولت، پارلمان و ساختار اداری مستقل است، اما همچنان عضو سازمان ملل نیست و به عنوان کشور مستقل شناخته نمی‌شود.

تصمیم اسرائیل و چارچوب سیاسی آن

دفتر نخست‌وزیری اسرائیل اعلام کرد که سومالی‌لند را به عنوان یک موجودیت سیاسی مستقل به رسمیت می‌شناسد؛ اقدامی که با امضای بنیامین نتانیاهو، وزیر خارجه اسرائیل و رئیس منطقه سومالی‌لند انجام شد.

این تصمیم در چارچوب پیمان ابراهیم و با حمایت سیاسی دونالد ترامپ مطرح شده و هدف آن گسترش روابط اسرائیل با بازیگران جدید در آفریقا عنوان شده است.

چرا این شناسایی جنجالی شد؟

اسرائیل تا سال ۲۰۲۵ تنها کشوری است که به صورت رسمی حاکمیت سومالی‌لند را به رسمیت شناخته و همین موضوع آن را وارد یکی از حساس‌ترین اختلافات ارضی آفریقا کرده است.

منتقدان معتقدند این اقدام می‌تواند موازنه قدرت در شاخ آفریقا را بر هم بزند و زمینه‌ساز تنش‌های امنیتی جدید شود.

واکنش تند دولت سومالی

دولت مرکزی سومالی این اقدام را نقض آشکار حاکمیت ملی خود دانست و اعلام کرد که کشور سومالی واحد و غیرقابل تجزیه است و هیچ شناسایی خارجی را معتبر نمی‌داند.

مقامات موگادیشو هشدار داده‌اند که چنین اقداماتی می‌تواند گروه‌های افراطی مانند الشباب و داعش را فعال‌تر کند و ثبات شکننده منطقه را از بین ببرد.

مخالفت کشورهای منطقه

مصر، ترکیه، جیبوتی و خود سومالی با صدور مواضع رسمی، مخالفت قاطع خود را با این تصمیم اعلام کردند و آن را تهدیدی برای امنیت منطقه دانستند.

این کشورها تأکید کرده‌اند که تغییر مرزها از طریق تصمیم‌های یک‌جانبه می‌تواند الگویی خطرناک برای دیگر بحران‌های جهان باشد.

نقش اتیوپی در تشدید بحران

پیش از اسرائیل، اتیوپی نیز در توافقی بحث‌برانگیز و در ازای دسترسی زمینی به خلیج عدن، سومالی‌لند را به رسمیت شناخته بود؛ اقدامی که خشم شدید دولت سومالی را در پی داشت.

ورود اسرائیل به این معادله، نگرانی‌ها درباره تبدیل سومالی‌لند به میدان رقابت قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای را افزایش داده است.

هشدار درباره حضور نظامی خارجی

دولت سومالی اعلام کرده اجازه ایجاد هیچ پایگاه نظامی یا ترتیبات امنیتی خارجی در خاک خود، از جمله سومالی‌لند، را نخواهد داد.

• به باور مقامات این کشور، چنین سناریویی می‌تواند سومالی را به صحنه جنگ‌های نیابتی و درگیری‌های طولانی‌مدت تبدیل کند.

از نگاه تیم سیاسی پویامگ، اقدام اسرائیل بیش از آنکه صرفاً یک شناسایی نمادین باشد، بخشی از بازی بزرگ‌تر نفوذ در شاخ آفریقا و کنترل مسیرهای حساس دریایی است. این منطقه به دلیل نزدیکی به دریای سرخ و خلیج عدن، برای امنیت انرژی و تجارت جهانی اهمیت بالایی دارد و هر بازیگری که در آن جای پا باز کند، امتیاز ژئوپلیتیکی مهمی به دست می‌آورد.

تحلیل پویامگ نشان می‌دهد که نادیده گرفتن حاکمیت سومالی می‌تواند باعث بی‌ثباتی دومینویی در منطقه شود؛ به‌ویژه در شرایطی که سومالی هنوز با چالش تروریسم و ضعف ساختارهای دولتی روبه‌روست. چنین تصمیم‌هایی نه‌تنها به حل بحران کمک نمی‌کند، بلکه احتمالاً زمینه‌ساز درگیری‌های پیچیده‌تر و طولانی‌مدت خواهد شد که هزینه آن را مردم منطقه می‌پردازند.